Thị trường sợi viscose tăng trưởng: Lyocell có thay thế được?

Thị trường sợi viscose đang tăng trưởng – nhưng lyocell đã rẻ hơn

Nếu bạn đang theo dõi thị trường nguyên liệu dệt may, chắc hẳn bạn đã nghe đến con số ấn tượng: thị trường sợi viscose staple fiber (VSF) được dự báo đạt 412,7 tỷ USD vào năm 2034 (theo The Insight Partners, CAGR 8,99%). Một báo cáo khác từ Fortune Business Insights đưa ra con số 449,5 tỷ USD (CAGR 5,7%). Cả hai đều cho thấy một xu hướng tăng trưởng rõ ràng. Nhưng có một chi tiết khiến giới phân tích phải dừng lại: sợi lyocell – vốn được xem là "đàn em" cao cấp hơn – nay đã rẻ hơn viscose.

Năm 2024, giá lyocell tại Trung Quốc giảm xuống còn khoảng 13.000 NDT/tấn, thấp hơn viscose gần 1.000 NDT/tấn. Theo số liệu từ Hiệp hội Xơ sợi Hóa học Trung Quốc, đây là lần đầu tiên trong lịch sử lyocell rẻ hơn viscose. Điều này tạo ra một nghịch lý thú vị: một thị trường đang tăng trưởng mạnh lại bị đe dọa bởi chính "người anh em" thân thiện hơn với môi trường.

VSF vẫn là ông lớn, nhưng lyocell đang tăng tốc

Trung Quốc hiện chiếm 57% sản lượng VSF toàn cầu (năm 2023), với ba nhà sản xuất lớn nhất – Sateri, Trung Thái Hóa học và Tam Hữu – kiểm soát gần 70% thị phần nội địa (CR3 = 69,77%). Công suất hiệu dụng VSF Trung Quốc năm 2025 đạt 493,5 vạn tấn, với tỷ lệ vận hành 81,5% trong nửa đầu năm. Nói cách khác, VSF vẫn là "xương sống" của ngành xơ sợi tái sinh.

Nhưng nhìn sang lyocell: năm 2024, sản lượng lyocell Trung Quốc đạt 42,8 vạn tấn, tăng 27,4% so với năm trước. Nhu cầu nội địa là 45,9 vạn tấn, tăng 14,3%. Tốc độ tăng trưởng này cao gấp nhiều lần so với VSF. Và quan trọng hơn: lyocell đang dần chiếm lĩnh các phân khúc giá trị cao như thời trang bền vững, sản phẩm organic, hàng xuất khẩu sang EU – nơi yêu cầu khắt khe về chứng nhận môi trường.

Vì sao lyocell lại rẻ hơn viscose?

Có ba lý do chính:

• Công suất tăng vọt: Hàng loạt nhà máy lyocell mới đi vào vận hành tại Trung Quốc từ 2022–2024, đẩy tổng công suất lên hơn 60 vạn tấn. Khi cung tăng, giá giảm.
• Công nghệ sản xuất vòng kín (closed-loop): Quy trình NMMO thu hồi 99,5% dung môi, giảm chi phí xử lý chất thải và năng lượng. Lyocell không còn là sản phẩm "đắt đỏ" như 10 năm trước.
• Cạnh tranh nội bộ: Các nhà sản xuất lyocell như Lenzing, Sateri, Tam Hữu, Trung Hóa đều mở rộng quy mô, tạo áp lực giảm giá để giành thị phần.

Kết quả là theo Hiệp hội Xơ sợi Hóa học Trung Quốc, mỗi khi một nhà sản xuất vải tăng tỷ lệ sử dụng lyocell thêm 10%, chi phí sản xuất giảm khoảng 400 NDT/tấn, tương đương lợi nhuận tăng thêm 2%. Đây là con số đủ hấp dẫn để các nhà máy dệt cân nhắc chuyển đổi.

So sánh chi tiết: VSF vs Lyocell

Rõ ràng lyocell vượt trội về độ bền – đặc biệt là độ bền ướt – và thân thiện môi trường hơn. Điểm yếu duy nhất là giá thành sản xuất vẫn nhạy cảm với chi phí bột gỗ, nhưng khi chuỗi cung ứng hoàn thiện, lyocell hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng với VSF.

Áp lực thay thế: Liệu lyocell có "soán ngôi" VSF?

Câu trả lời ngắn gọn: trong ngắn hạn (3–5 năm), VSF vẫn giữ vai trò chủ đạo. Công suất VSF toàn cầu hiện hơn 7 triệu tấn, trong khi lyocell chỉ khoảng 600.000 tấn. Ngành dệt may cần thời gian để chuyển đổi máy móc, điều chỉnh công thức nhuộm và đào tạo công nhân. Hơn nữa, VSF có lợi thế về giá khi mua số lượng lớn và chuỗi cung ứng đã hoàn thiện.

Nhưng trong trung và dài hạn (5–10 năm), xu hướng rất rõ ràng: lyocell sẽ thay thế VSF ở các phân khúc cao cấp, thời trang bền vững, và các sản phẩm yêu cầu độ bền cao (đồ thể thao, đồ lót, trang phục ngoài trời). Sự thay thế sẽ diễn ra từng bước – giống như modal đã thay thế viscose thông thường trong phân khúc hàng may mặc cao cấp.

Chiến lược cho nhà mua hàng và nhà đầu tư

Dưới đây là một số gợi ý thiết thực:

• Ưu tiên lyocell cho đơn hàng xuất khẩu sang EU và Bắc Mỹ: Các thị trường này ngày càng yêu cầu chứng nhận môi trường (OEKO-TEX, EU Ecolabel, FSC). Lyocell giúp đáp ứng dễ dàng hơn so với VSF.
• Đàm phán giá với nhà cung cấp lyocell: Năm 2025–2026, nguồn cung lyocell dồi dào, giá có thể tiếp tục giảm. Nếu có đơn hàng lớn (>50 tấn), bạn có thể thương lượng mức giá thấp hơn viscose 5–10%.
• Kiểm tra công suất và kế hoạch mở rộng: Dự án nhà máy lyocell 50 vạn tấn tại Diêm Thành (Trung Quốc) dự kiến vận hành tháng 6/2026. Đây sẽ là nguồn cung mới đáng kể, ảnh hưởng đến giá cả toàn cầu.
• Đừng bỏ qua VSF hoàn toàn: VSF vẫn là lựa chọn tối ưu cho hàng may mặc giá rẻ, sản xuất khối lượng lớn. Nhưng hãy yêu cầu nhà cung cấp có chứng nhận OEKO-TEX và FSC để tránh rủi ro về hóa chất độc hại.

Kết luận

Thị trường sợi viscose staple fiber vẫn đang tăng trưởng với tốc độ ấn tượng, nhưng sự xuất hiện của lyocell với giá thấp hơn và tính bền vững vượt trội đang tạo ra một cuộc chơi mới. Các nhà mua hàng thông minh sẽ tận dụng giai đoạn chuyển tiếp này để đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, tối ưu chi phí và chuẩn bị cho tương lai mà lyocell có thể trở thành lựa chọn chủ đạo. Đừng chờ đến khi thị trường đảo chiều mới hành động – hãy bắt đầu thử nghiệm lyocell ngay từ bây giờ.