DPP กำลังจะลบล้างข้อได้เปรียบ EVFTA ของสิ่งทอเวียดนามหรือไม่?

ข้อตกลง EVFTA เปิดประตูยุโรปให้เวียดนาม แต่ความยั่งยืนเป็นกุญแจดอกใหม่

นับตั้งแต่ข้อตกลงการค้าเสรี EU-เวียดนาม (EVFTA) มีผลบังคับใช้เมื่อปี 2020 อุตสาหกรรมสิ่งทอของเวียดนามก็เติบโตอย่างก้าวกระโดด อัตราภาษีนำเข้าส่วนใหญ่ลดลงเหลือ 0% ทำให้ผู้ซื้อในยุโรปหันมาสั่งผลิตจากเวียดนามมากขึ้น แทนที่จีนและประเทศอื่นๆ ในภูมิภาค การส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มของเวียดนามไปยัง EU เติบโตต่อเนื่อง โดยมีมูลค่ารวมหลายพันล้านดอลลาร์ต่อปี

แต่ตอนนี้เกมกำลังจะเปลี่ยน ยุโรปไม่ได้มองแค่เรื่องภาษีอีกต่อไป พวกเขาให้ความสำคัญกับความยั่งยืนและความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้นเรื่อยๆ และเครื่องมือใหม่ที่จะเปลี่ยนโฉมหน้าการค้าสิ่งทอไปตลอดกาลคือ Digital Product Passport (DPP) หรือหนังสือเดินทางดิจิทัลของผลิตภัณฑ์

DPP คืออะไร และมันจะเปลี่ยนกฎการค้าอย่างไร

DPP เป็นส่วนหนึ่งของระเบียบว่าด้วยการออกแบบเชิงนิเวศสำหรับผลิตภัณฑ์ที่ยั่งยืน (ESPR) ของสหภาพยุโรป ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 18 กรกฎาคม 2024 ตามรายงานของ European Parliamentary Research Service (EPRS) ในปี 2024 คาดว่า DPP จะเริ่มบังคับใช้สำหรับสิ่งทอภายในปี 2027-2028 โดยต้องระบุข้อมูลดังต่อไปนี้:

• องค์ประกอบผลิตภัณฑ์: ชนิดของเส้นใย แหล่งที่มา และสัดส่วน
• รอยเท้าคาร์บอน: ปริมาณก๊าซเรือนกระจกตลอดวงจรชีวิต ตั้งแต่การผลิตวัตถุดิบจนถึงการกำจัด
• ข้อมูลห่วงโซ่อุปทาน: สถานที่ผลิตซัพพลายเออร์แต่ละระดับ (Level 1 ถึง Level 2 หรือมากกว่า)
• ความสามารถในการซ่อมแซมและรีไซเคิล: คำแนะนำในการยืดอายุผลิตภัณฑ์
• ข้อมูลการปฏิบัติตามกฎระเบียบ: การรับรองต่างๆ เช่น OEKO-TEX, GOTS, bluesign

DPP จะต้องอยู่ในรูปแบบดิจิทัลที่สแกนได้ เช่น QR code หรือ RFID โดยข้อมูลต้องถูกต้องและตรวจสอบย้อนกลับได้ หากผู้ส่งออกเวียดนามไม่สามารถให้ข้อมูลเหล่านี้ได้ สินค้าของพวกเขาจะไม่สามารถวางจำหน่ายในตลาด EU ได้อีกต่อไป

ต้นทุนที่ซ่อนอยู่: คาร์บอนฟุตพริ้นท์และข้อมูลห่วงโซ่อุปทาน

ประเด็นที่น่ากังวลที่สุดสำหรับผู้ส่งออกเวียดนามคือต้นทุนการปฏิบัติตามข้อกำหนด ข้อมูลจากรายงานของ China Cotton Textile Association (2025) ระบุว่า การปล่อยคาร์บอนต่อตันของสิ่งทอเวียดนามสูงกว่ามาตรฐานของ EU ถึง 22% สาเหตุหลักมาจากการใช้พลังงานจากถ่านหินในกระบวนการผลิตและโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานหมุนเวียนที่ยังไม่เพียงพอ

ผลที่ตามมาคือ ต้นทุนการส่งออกสิ่งทอของเวียดนามไปยัง EU จะเพิ่มขึ้น 10-15% เพื่อชดเชยการปล่อยคาร์บอนที่เกินมาตรฐาน ผ่านการซื้อคาร์บอนเครดิตหรือการลงทุนในเทคโนโลยีสีเขียว นอกจากนี้ การรวบรวมข้อมูลห่วงโซ่อุปทานที่ถูกต้องยังเป็นความท้าทายอย่างมาก โดยเฉพาะเมื่อซัพพลายเออร์ระดับ 2 และระดับ 3 จำนวนมากยังไม่มีระบบดิจิทัล

ในขณะที่แบรนด์ต่างชาติและโรงงานที่ได้รับการรับรอง (เช่น GOTS, OEKO-TEX) มีความพร้อมในการส่งข้อมูลอยู่แล้ว แต่ SMEs ในประเทศกว่า 60% กลับไม่ผ่านการรับรองด้านความยั่งยืนใดๆ ตามข้อมูลของ Vietnam Textile and Apparel Association (VITAS) ในปี 2025 ซึ่งหมายความว่าพวกเขาจะเผชิญกับอุปสรรคที่รุนแรงในการเข้าสู่ตลาด EU

ช่องว่างเงินทอง: ผู้ส่งออกที่ได้มาตรฐาน vs SMEs ที่ไร้ใบรับรอง

ช่องว่างระหว่างผู้ส่งออกที่มีมาตรฐานกับ SMEs ที่ไม่มีใบรับรองนั้นชัดเจนมาก จากการสำรวจของ VITAS พบว่าผู้ส่งออกที่ได้รับการรับรอง GOTS หรือ OEKO-TEX สามารถทำกำไรได้สูงกว่าถึง 3 เท่า เมื่อเทียบกับคู่แข่งที่ไม่มีใบรับรอง เหตุผลหลักคือ:

นอกจากนี้ สินค้าส่งออกของเวียดนามกว่า 85% ยังเป็นเสื้อผ้าสำเร็จรูปขั้นต้น (CGM) ซึ่งมีมูลค่าเพิ่มต่ำ ขณะที่สินค้าที่ผ่านการออกแบบและมีแบรนด์เองมีสัดส่วนน้อยกว่า 10% การลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนายังต่ำกว่า 0.5% ของ GDP ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญในการยกระดับห่วงโซ่คุณค่า

การที่แบรนด์แฟชั่นในยุโรป เช่น H&M, Zara, Patagonia ต้องการข้อมูล DPP ที่ครบถ้วน ทำให้ SMEs ที่ไม่มีความสามารถในการติดตามข้อมูลตั้งแต่ไร่ฝ้ายจนถึงหน้าร้าน อาจถูกตัดออกจากห่วงโซ่อุปทานโดยสิ้นเชิง

5 มาตรการเร่งด่วนที่ผู้ส่งออกเวียดนามต้องทำตอนนี้

เวลายังมีอยู่ แต่ไม่มาก การเตรียมตัวสำหรับ DPP ต้องเริ่มตั้งแต่วันนี้ ต่อไปนี้คือ 5 สิ่งที่ควรทำทันที:

1. ทำแผนที่ห่วงโซ่อุปทานปัจจุบัน: ระบุซัพพลายเออร์ทุกระดับ ตั้งแต่ผู้จัดหาวัตถุดิบจนถึงโรงงานตัดเย็บ เก็บข้อมูลที่อยู่ กำลังการผลิต และการรับรองที่มีอยู่
2. เลือกสายผลิตภัณฑ์นำร่อง: เริ่มต้นกับสินค้า 1-2 ชนิดที่มีข้อมูลง่ายที่สุด แล้วขยายผลไปยังผลิตภัณฑ์อื่นๆ ทีละขั้น
3. ลงทุนในระบบ IT: ติดตั้งระบบ ERP หรือซอฟต์แวร์จัดการห่วงโซ่อุปทานที่สามารถบันทึกและแชร์ข้อมูลกับลูกค้าได้แบบเรียลไทม์ เช่น Software-as-a-Service (SaaS) สำหรับ DPP
4. เร่งขอใบรับรองความยั่งยืน: เริ่มดำเนินการขอ OEKO-TEX, GOTS หรือ bluesign โดยเฉพาะ GOTS ที่เป็นที่ต้องการของตลาด EU มากที่สุด ขั้นตอนใช้เวลา 3-6 เดือน
5. ร่วมมือกับพันธมิตรด้านเทคโนโลยี: หาพาร์ทเนอร์ที่เชี่ยวชาญด้าน DPP เช่น Hohenstein, SGS หรือบริษัทบล็อคเชนเพื่อช่วยจัดการข้อมูลและรับรองความถูกต้อง

นอกจากนี้ ผู้ส่งออกควรติดตามความคืบหน้าของกฎหมาย EU อย่างใกล้ชิด เพราะ DPP สำหรับสิ่งทอยังอยู่ในขั้นตอนการร่าง ข้อกำหนดอาจเปลี่ยนแปลงได้ แต่ทิศทางชัดเจนแล้ว: ข้อมูลโปร่งใสคืออนาคตของการค้าสิ่งทอ

สำหรับผู้ที่สนใจแนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับการวัดผลกระทบสิ่งแวดล้อมของเส้นใย สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในบทความ เปิดข้อมูล LCA ล่าสุดของโพลีเอสเตอร์: รีไซเคิล vs ใหม่ เส้นไหนคุ้มค่าต่อโลกจริง? ซึ่งอธิบายวิธีการคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของเส้นใยแต่ละชนิด

สรุปแล้ว DPP ไม่ใช่แค่กฎระเบียบทางเทคนิค แต่เป็นการเปลี่ยนโฉมอุตสาหกรรมสิ่งทออย่างสิ้นเชิง เวียดนามที่ใช้ EVFTA เป็นแต้มต่อในการแข่งขันราคา จะต้องเปลี่ยนมาแข่งขันด้วยข้อมูลและความยั่งยืนแทน ผู้ส่งออกที่ปรับตัวไวจะได้เปรียบ ขณะที่ผู้ที่ลังเลอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลัง ถึงเวลาแล้วที่ต้องลงมือ